صاعد الأندلسي
44
التعريف بطبقات الأمم
مورد دوم جايى است كه از ناموران دانش حركات نجوم وبزرگان علم هيأت واز بزرگان ايشان در ميان مسلمانان سخن مىگويد ، پس دربارهء ابن آدمي وسپس در باب كتاب خود چنين گفته است : واز ايشان است : محمّد بن حسين بن حميد ، معروف به ابن آدمي ، صاحب زيج بزرگ ، كه آن را پس از وفات وى شاگردش ، قاسم بن محمّد بن هاشم مدائنى ، معروف به علوي ، تكميل كرد وآن را كتاب نظم العقد ، ناميد ودر 382 ( ق ) انتشارش داد . وآن كتابي است ، جامع صناعت تعديل ، مشتمل بر أصول علم هيأت فلكها وحساب حركتهاى ستارگان برمبناى مكتب سندهند ودر آن از حركت اقبال وادبار فلك مطالبى را ذكر كرده كه هيچكس پيش از وى نگفته است . پيش از آنكه اين كتاب به دستمان برسد ، ما دربارهء اين حركت ، مطالب نابخردانهاى مىشنيديم كه به هيچ قانوني پيوند نمىيافتند ، امّا همينكه اين كتاب به دستمان افتاد ، پس شكل اين حركت شگفت را شناختيم وآن كتاب ، مدّت زماني موجب تمرين در آن حركت گرديد ؛ تا اينكه از آن حركت بر ايمان چيزهايى كشف گرديد كه گمان نمىكنيم براي ديگران اكتشاف آنها حاصل شده باشد وهم در آن زمينه مطالبى را پژوهيديم كه همه را در كتاب خود : المؤلّف في إصلاح حركات النجوم ، تبيين كردهام . همچنان كه ملاحظه مىشود ، قاضى صاعد در اينجا علاوة بر نام بردن از كتاب خود ، به قسمتى ديگر از مباحث آن نيز اشاره كرده كه عمدهترين آنها مبحث حركت اقبال وادبار فلك است . همچنين از بيان قاضى صاعد در اينجا چنين برمىآيد كه وى اكتشافاتى در اين زمينه داشته وآنها را همراه با اكتشافهاى ديگر نجومى خود ، در كتاب إصلاح حركات النجوم خويش مطرح ساخته ودر اينجا فقط بدانها اشاره كرده است . سومين مورد ، در ضمن ذكر شرح حال رياضيدانان اسپانياست ودر آنجا چنين گفته است :